Nigeriýanyň gün energiýasy bazarynyň nähili mümkinçilikleri bar?
Barlaglar Nigeriýanyň häzirki wagtda gazylyp alynýan ýangyç energiýasyny öndürýän desgalardan we gidroenergetika desgalaryndan diňe 4 GW kuwwatlylygy ulanýandygyny görkezýär. 200 million ilatyny doly elektrik energiýasy bilen üpjün etmek üçin ýurduň takmynan 30 GW kuwwatlylygy gurmalydygy çaklanylýar.
Halkara Gaýtadan Dikeldilýän Energiýa Agentliginiň (IRENA) çaklamalaryna görä, 2021-nji ýylyň ahyryna çenli Nigeriýada elektrik ulgamyna birikdirilen fotowoltaik ulgamlarynyň oturdylan kuwwaty diňe 33 MWt bolar. Ýurduň fotowoltaik şöhlelenmesi 1,5 MWt/m²-den 2,2 MWt/m²-e çenli bolsa-da, näme üçin Nigeriýa fotowoltaik energiýa öndürmek serişdelerine baý, ýöne energiýa ýetmezçiligi bilen çäklendirilen? Halkara Gaýtadan Dikeldilýän Energiýa Agentliginiň (IRENA) çaklamalaryna görä, 2050-nji ýyla çenli Gaýtadan Dikeldilýän energiýa energiýa öndürýän desgalar Nigeriýanyň energiýa zerurlyklarynyň 60% -ni kanagatlandyryp biler.
Häzirki wagtda Nigeriýanyň elektrik energiýasynyň 70% -i gazylyp alynýan ýangyç elektrik stansiýalary tarapyndan üpjün edilýär, galan böleginiň köpüsi gidroelektrik desgalaryndan gelýär. Ýurtda bäş sany esasy elektrik energiýasyny öndürýän kompaniýa agdyklyk edýär, ýeke-täk elektrik geçiriji kompaniýa bolan Nigeriýa Transmission Company bolsa ýurduň elektrik geçiriji ulgamynyň ösdürilmegine, tehniki hyzmat edilmegine we giňeldilmegine jogapkärdir.
Ýurduň elektrik paýlaýjy kompaniýasy doly hususylaşdyryldy we generatorlar tarapyndan öndürilen elektrik energiýasy ýurduň ýeke-täk elektrik energiýasynyň köpçülikleýin söwdagäri bolan Nigeriýanyň köpçülikleýin elektrik söwda kompaniýasyna (NBET) satylýar. Paýlaýjy kompaniýalar elektrik energiýasyny satyn almak şertnamalaryna (PPA) gol çekmek arkaly generatorlardan elektrik energiýasyny satyn alýarlar we şertnamalar baglaşmak arkaly sarp edijilere satýarlar. Bu gurluş, näme bolsa-da, öndüriji kompaniýalaryň elektrik energiýasy üçin kepillendirilen bahany almagyny üpjün edýär. Emma munuň bilen baglanyşykly käbir düýpli meseleler bar, olar hem Nigeriýanyň energiýa toplumynyň bir bölegi hökmünde fotowoltaikanyň kabul edilmegine täsir etdi.
girdejililik meseleleri
Nigeriýa ilkinji gezek elektrik ulgamyna birikdirilen gaýtadan dikeldilýän energiýa öndürýän desgalary 2005-nji ýylda ara alyp maslahatlaşdy, şonda ýurt “Wizion 30:30:30” başlangyjyny girizdi. Bu meýilnama 2030-njy ýyla çenli 32 GW elektrik öndürýän desgalary gurmak maksadyna ýetmegi maksat edinýär, şolaryň 9 GW-sy gaýtadan dikeldilýän energiýa öndürýän desgalardan, şol sanda 5 GW fotowoltaik ulgamlaryndan geler.
10 ýyldan gowrak wagt geçensoň, 14 sany fotowoltaik garaşsyz energiýa öndüriji kompaniýasy ahyrsoňy Nigeriýanyň köpçülikleýin elektrik energiýasy söwda kompaniýasy (NBET) bilen elektrik energiýasyny satyn almak baradaky şertnamalara gol çekdi. Şondan bäri Nigeriýa hökümeti fotowoltaikleri maýadarlar üçin has özüne çekiji etmek üçin goşmaça nyrh (FIT) girizdi. Gyzykly tarapy, bu ilkinji fotowoltaik taslamalaryň hiç biri syýasatyň näbelliligi we elektrik ulgamlarynyň infrastrukturasynyň ýoklugy sebäpli maliýeleşdirilmedi.
Esasy mesele, hökümetiň elektrik energiýasynyň modullarynyň bahasynyň düşmegini sebäp hökmünde görkezip, elektrik energiýasynyň töleglerini azaltmak üçin öň bellenen nyrhlary üýtgetmegidir. Ýurtdaky 14 elektrik energiýasynyň elektrik energiýasynyň tölegleriniň peseldilmegini diňe ikisi kabul etdi, galanlary bolsa elektrik energiýasynyň tölegleriniň kabul etmek üçin gaty pesdigini aýtdylar.
Nigeriýanyň köpçülikleýin elektrik söwda kompaniýasy (NBET) şeýle hem bölekleýin töwekgelçilik kepilligini, ýagny kompaniýanyň alyjy hökmünde we maliýe edarasynyň arasyndaky ylalaşygy talap edýär. Esasan, bu Nigeriýanyň köpçülikleýin elektrik söwda kompaniýasyna (NBET) nagt pula mätäç bolan ýagdaýynda has köp likwidlik bermek kepilligi bolup durýar, bu kepillik hökümetiň maliýe guramalaryna bermeli. Bu kepillik bolmasa, elektrik energiýasy bilen üpjün edilýän elektrik stansiýalary maliýe taýdan ylalaşyk gazanyp bilmez. Emma häzirlikçe hökümet kepillik bermekden saklanýar, sebäbi elektrik energiýasy bazarynda ynam ýok we käbir maliýe edaralary kepillik bermek baradaky tekliplerini yzyna aldylar.
Ahyrsoňy, karz berijileriň Nigeriýanyň elektrik energiýasy bazaryna ynamynyň ýoklugy, esasanam ygtybarlylyk we çeýelik babatda elektrik ulgamy bilen bagly düýpli meselelerden hem gelip çykýar. Şonuň üçin karz berijileriň we gurluşykçylaryň köpüsine maýa goýumlaryny goramak üçin kepillik gerek we Nigeriýanyň elektrik ulgamy infrastrukturasynyň köp bölegi ygtybarly işlemeýär.
Nigeriýa hökümetiniň fotowoltaik ulgamlary we beýleki gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmeleri üçin ýeňillikli syýasaty arassa energiýa ösüşiniň üstünliginiň esasydyr. Garalyp bilinjek strategiýalaryň biri, kompaniýalara elektrik energiýasyny gönüden-göni elektrik üpjün edijilerinden satyn almaga rugsat bermek arkaly satyn alyş bazaryny bölmekdir. Bu, esasan, bahalary düzgünleşdirmek zerurlygyny aradan aýyrýar we durnuklylyk we çeýelik üçin goşmaça töleg tölemäge garşy bolmadyklara muny etmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa, öz gezeginde, karz berijileriň taslamalary maliýeleşdirmek üçin zerur bolan çylşyrymly kepillikleriniň köpüsini aradan aýyrýar we likwidligi gowulandyrýar.
Mundan başga-da, elektrik ulgamy infrastrukturasyny täzelemek we geçirijilik kuwwatyny artdyrmak möhümdir, şonuň üçin has köp fotoelektrik ulgamlary elektrik ulgamyna birikdirilip, energiýa howpsuzlygyny ýokarlandyrmak mümkin. Bu ýerde hem köptaraply ösüş banklary möhüm rol oýnaýar. Köptaraply ösüş banklary tarapyndan berlen töwekgelçilik kepillikleri sebäpli gazylyp alynýan ýangyç elektrik stansiýalary üstünlikli ösdürilip, işlemegini dowam etdirýär. Eger bular Nigeriýada ösüp gelýän fotoelektrik bazaryna giňeldilip bilinse, fotoelektrik ulgamlarynyň ösdürilmegini we ornaşdyrylmagyny artdyrar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 18-nji awgusty
