Halkara Energiýa Agentligi ýakynda ähli ýurtlara ýetmek üçin ýörite hasabat çap etdi'Howanyň üýtgemegine garşy göreşmek we energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek üçin dünýä 2040-njy ýyla çenli 80 million kilometr elektrik ulgamlaryny goşmaly ýa-da çalşyrmaly bolar (bu dünýädäki häzirki elektrik ulgamlarynyň umumy sanyna deňdir). Gözegçilik usullarynda düýpli üýtgeşmeleri girizmeli.
“Elektrik ulgamlary we energiýanyň howpsuz geçişi” atly hasabatda ilkinji gezek global elektrik ulgamlarynyň häzirki ýagdaýy seljerilýär we elektrik ulgamlarynyň elektrik üpjünçiligini dekarbonlaşdyrmak we gaýtadan dikeldilýän energiýany netijeli ornaşdyrmak üçin möhümdigi bellenilýär. Hasabatda elektrik energiýasyna bolan uly islege garamazdan, soňky ýyllarda Hytaýdan başga ösüp gelýän we ösýän ykdysadyýetlerde elektrik ulgamlaryna maýa goýumlarynyň azalandygy duýdurylýar; häzirki wagtda elektrik ulgamlary gün, ýel, elektrik ulaglarynyň we ýylylyk nasoslarynyň çalt ornaşdyrylmagy bilen “çalyşyp bilmeýär”.
Elektrik toruna maýa goýumlarynyň möçberiniň ýetip bilmemeginiň we elektrik toruny düzgünleşdiriş özgertmeleriniň haýal depginde bolmagynyň netijelerine gelende bolsa, hasabatda elektrik torunyň gijikdirilmegi ýagdaýynda elektrik pudagynyň'2030-njy ýyldan 2050-nji ýyla çenli ýurduň umumy uglerod dioksidi zyňyndylary wada berlen zyňyndylardan 58 milliard tonna köp bolar. Bu bolsa soňky dört ýylda global energetika pudagyndan çykarylan umumy uglerod dioksidi zyňyndylaryna deňdir we global temperaturanyň Selsiý boýunça 2 gradusdan gowrak ýokarlanmagynyň 40% mümkinçiligi bar.
Hasabatda aýdylyşyna görä, gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerine maýa goýumlary 2010-njy ýyldan bäri iki esse artyp, çalt depginde ösýän bolsa-da, umumy global elektrik ulgamyna maýa goýumlarynyň möçberi ýylda takmynan 300 milliard dollara deň bolup, asla üýtgemändir. Howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly maksatlara ýetmek üçin 2030-njy ýyla çenli bu maliýeleşdirme iki esse köpelip, ýylda 600 milliard dollardan geçmeli.
Hasabatda dürli ýurtlaryň energiýa we howa maksatlaryna ýetmek üçin indiki on ýylyň dowamynda global elektrik energiýasynyň sarp edilişiniň öňki onýyllyga garanyňda 20% çalt ösmeginiň zerurdygy bellenilýär. Häzirki wagtda elektrik ulgamyna birikdirilmegi garaşýan azyndan 3000 gigawatt kuwwatly gaýtadan dikeldilýän energiýa taslamalary bar, bu bolsa 2022-nji ýylda goşulan täze gün fotoelektrik we ýel energiýa kuwwatlyklarynyň bäş essesine deňdir. Bu bolsa elektrik ulgamynyň nol zyňyndylara geçişde päsgelçilik döredýändigini görkezýär.
Halkara Energiýa Agentligi syýasata has köp üns berilmese we maýa goýumlary goýulmasa, elektrik ulgamlarynyň infrastrukturasynyň ýeterlik derejede örtülmezliginiň we hiliniň pese gaçmagynyň global howa maksatlaryna ýetmezçilik edip, energiýa howpsuzlygyna zyýan ýetirip biljekdigini duýdurýar.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 20-nji oktýabry
